Hongeren

Dat slakken hongeren naar filosofische gesprekken had ik nooit verwacht. Maar vanochtend kwam ik er achter, dat het zo is.

Op het bureau, tweehoog in de werkkamer, lag een gelinieerd blad met aantekeningen over zeven gesprekstypen bij het filosoferen. Boven aan over het blad, op de aantekening over 'het gesprek in de diepte' kroop een grote huisjesslak. Hoe die er was gekomen? Ja, het raam stond op een kier voor de frisse lucht. Een lange tocht naar boven, voor een slak helemaal, leek me. Een doorzetter dus. Ik hoorde hem schrokken, schrapen, knagen. Hij smulde, en hunkerde naar meer. Hij gleed verder naar beneden, over het blad. Toen greep ik in. Eén gesprekstype proeven per dag leek me wel genoeg. Met tegenzin liet hij zich wegtrekken.

Draaidag

Vandaag was het 'draaidag' bij mij thuis. De hele dag deelde ik mijn onvolprezen keukentafel met de filmploeg van Judith Kuijpers, Franny Meijer van Kunstbalie en Iris Scherphof van EduART. Iedereen bruisend van enthousiasme en gevoed met verse soep...

Drie filosofische gesprekken met kinderen zijn er in de afgelopen tijd opgenomen. In de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum in Otterlo; in de klas van juf Miranda op basisschool Edith Stein in Zijtaart en in museum de Pont in Tilburg. Een genot om te zien hoe Herman, Miranda en Marie-José het aanpakken. Blijdschap, verwondering, plezier en respect wisselen elkaar af als ik naar hen en naar de kinderen kijk. Het is een avontuur, niets meer, niets minder. Met kinderen kijken naar kunst, er iets over vertellen - of niet - en dan de groep aan het denken zetten met een prikkelende vraag. Fraai om te zien hoe alle kinderen steeds nauwkeuriger naar de kunstwerken gaan kijken, hoe ze onderzoeken en samen bezig zijn hun gedachten onder woorden te brengen. Ik ben er trots op dat EduART en Kunstbalie dit project samen gestalte geven en ik vind het fijn om er een bijdrage aan te leveren met mijn expertise. In november is ie klaar, de inspiratie-DVD 'Filosoferen met kinderen over kunst'. Ik kan bijna niet wachten!

Meer informatie? r.figdor@edu-art.eu (Gelderland) of frannymeijer@kunstbalie.nl(Noord-Brabant)

Berrie Heesenprijs

Gisteren werd voor de tweede keer de Berrie Heesenprijs uitgereikt. Drie studenten werkten een project uit om te filosoferen met jongeren in jeugddetentie. Een mooi project, geïnspireerd op het werk van de Vlaamse kinderfilosoof Richard Anthone; Unvarnished.

Vandaag is het acht jaar geleden dat Berrie overleed. Berrie: een bruisende, inspirerende man met een groot hart voor kinderen en veel gevoel voor humor. Verschrikkelijk veel heb ik van hem geleerd. Nog steeds mis ik hem, al klinken zijn stem en zijn lach nog vaak in mijn hoofd. 'Marja! Gebruik je verstand!' Zijn boeken, projecten en cursussen brachten velen er toe om te filosoferen met kinderen. De boeken doen dat nog steeds: met name Klein maar Dapper. Als geen ander was Berrie in staat om mensen te betrekken, te binden, te verbinden. Hij had ook de naam niet altijd even gemakkelijk te zijn. En ja, zijn kritiek was soms niet mals, zeker als je iets deed wat hij niet zag zitten. Maar als je hem liet zien wat je wilde, en liet merken dat je echt wilde leren, gaf hij altijd ruimte en suggesties om je plannen gestalte te geven. Hij strooide dan met kleine hints. 'Je zou eens kennis moeten maken met Wouter Pols', zei hij, toen ik voor 't eerst meewerkte in de redactie van de Nieuwsbrief filosoferen. Of hij stopte een stapeltje paperassen met losse aantekeningen in je hand: 'hier, neem jij dat maar, jij doet er tenminste wat mee.' Ik had toen al lang ontdekt, dat in iedere hint een schat verborgen lag. Je moest die wel zelf gaan delven, het was nooit een kant en klaar cadeau. En hij had al lang ontdekt, dat ik dat had ontdekt. Zo werd het, om in Berrie's woorden te blijven, een slang die in eigen staart beet. Door die hints, maar vooral door het vertrouwen dat Berrie er in stelde dat ik er iets mee kon, leerde ik het vak. De Berrie Heesenprijs is bedoeld om ook nu op dezelfde manier een aanzet te geven aan mensen met inspirerende, bruisende, vernieuwende ideeën, die het filosoferen met kinderen verder kunnen brengen. Ik hoop dat de prijs in die geest nog vaak zal worden uitgereikt.

Klein maar dapper is verkrijgbaar bij uitgeverij Damon, Budel

Echt waar

Vanmiddag was ik opnieuw in het Stedelijk Museum Schiedam. Ik dwaalde er door de tentoonstellingszalen. Opeens stond ik oog in oog met een kunstwerk vol knijpers.* Niet van die kleurige van plastic, maar van die oude vertrouwde houten dingen! Gebiologeerd staarde ik er naar. Ooit mocht ik op school een vaderdagcadeau maken. Allemaal halve knijpers, netjes naast elkaar geplakt op een wc-rolletje: tot mijn verrassing werd dat uiteindelijk een mooie pennenbak. Apetrots was ik... Terwijl ik daar zo wat stond te mijmeren, begon het beeld voor me te veranderen. Zomaar, opeens, waar ik bijstond. Het waren, zag ik, helemaal geen knijpers! Het was een dak, een bewegend, puntig dak. Het draaide naar me toe en kwam bijna uit de lijst. Ik kon nog net op tijd bukken. Meteen verdween het dak weer, en keken rijen knijpers me grinnikend aan. Langzaam begonnen ze te dansen. Een lange lijndans: netjes in het gelid wervelden alle knijpers voor me langs. Ik wreef mijn ogen uit! O, nee; nu zag ik het pas! Het waren toch ook geen knijpers - maar allemaal prachtige soepele vrouwen! Maar opeens waren ook die vrouwen weer verdwenen en zag ik een lijst vol knijpers... En mocht je hier helemaal niets van geloven, dan moet je zelf maar eens gaan kijken!

*Paul Damsté: Relief van wasknijpers

Het Stedelijk Museum Schiedam biedt een uitgebreid educatief programma aan van hoog niveau. De programma's zijn erop gericht kinderen vertrouwd te maken met het museum en met beeldende kunst. Tijdens interactieve rondleidingen en workshops worden kinderen uitgedaagd zich te laten inspireren en verrassen door beeldende kunst. De rondleidingen en workshops worden gegeven door professionele museumdocenten. Een echte aanrader is het nieuwe project Filosoferen met kunst, voor groep 1 tot en met 8.

SKVR Summerschool 2010: Verse ideeën en oude gedachten

'Wie zich aan verwondering overgeeft, begeeft zich in een avontuur tussen het weten en het niet weten.' (Cornelis Verhoeven)

Zeven enthousiaste mensen begaven zich gisteren op de Kop van Zuid in zo'n avontuur. Verwondering te over: het voortdurend bouwen en werken, de grandeur van Hotel New York die langzamerhand ingekapseld wordt door grote kolossen van steen en glas, alle verschillende luchten, de kleur van het water, de keuzes die gemaakt worden bij het inrichten van de openbare ruimte; maar ook een mosterdbakje op een vrachtboot. En er blijkt onder iedere steen een verhaal te liggen!

Net voor een enorme regenbui losbarstte waren we weer terug bij de SKVR in de Beeldfabriek. Daar gingen we dieper in op de betekenis van verwondering. Is het een momentopname, die een effect teweeg brengt dat veel langer duurt? Kun je verwondering vastleggen? Is de herinnering aan verwondering zelf ook verwondering? Kun je twee keer dezelfde verwondering oproepen?

Een bijzondere ochtend, een mooi begin van een nieuw seizoen.

SKVR Summerschool 2010: ZoHé

In Rotterdam is het nieuwe schooljaar aanstaande. Ook dit jaar organiseerde de SKVR in de week er voor de Summerschool voor freelancers, docenten, medewerkers en belangstellenden van andere kunst-instellingen. Voor mij een mooie gelegenheid om collega's te her-ontmoeten - en om nieuwe dingen te leren. Voor vandaag had ik me ingeschreven voor de workshop 'Presenteren kun je leren'.

Na een aantal snelle oefeningen bogen we ons over de opzet van een korte presentatie. 'Iets wat je kunt doen', adviseerde theatermaker en communicatiespecialiste Gisele Noordzij. 'Niet iets over denken, dus.' Verbijsterd keek ik haar aan. Alsof je niets doet als je denkt!

Maar met veel plezier heb ik daarna een presentatie gegeven over het belang van wandelen met een hond. Mijn Bengel als rolmodel en de ontmoetingen met de andere baasjes op onze daagse wandelingen als illustratie. Wandelen met een hond is namelijk niet alleen goed vanwege de beweging, maar ook voor de sociale contacten. Die gaan bij ons door het leven als mevrouw Takkie, mevrouw Govert en meneer Bono. Geweldig: alle medecursisten zijn om, ik weet het zeker! Die gaan vanaf vandaag allemaal met een al dan niet 'geleende' hond op stap. Als tegenprestatie ben ik omgegaan voor het pleidooi voor het maken van foto's zonder camera. Maar dat was nog niet alles!

In de slotronde werd ons gevraagd een superkorte aankondiging te doen van een persoon of van een product. Vooral met aandacht voor het gebruik van gebaren. Dat blijkt mij op het lijf geschreven. Ik ontdekte namelijk ter plekke de geweldige nieuwe tapijtreiniger ZoHé. In tegenstelling tot de oude boen- en schrobmethode en de schuimreinigers, die net niet deden wat ze beloofden, krijgt ZoHé in een handomdraai je hele vloer blinkend schoon! Wel handig trouwens met die nieuwe hobby. Hondenpoten zijn modderig als het regent...

Filosoferen bij 37 graden Celsius

Of bij hogere temperaturen ideeën, concepten en vragen harder groeien? Je zou het haast wel denken...

Is het een prachtig idee? Of eerder toeval? Maar ja, wat is toeval dan eigenlijk? Kijk, dat kunstwerk, het lijkt wel glas, maar dat is het niet, of wel? Je kunt het proces van het ontstaan er in zien, er lopen gesmolten lijnen die nu gehard zijn, men zegt dat het hard is, en zo lijkt het ook, en tegelijk zou het kleverig kunnen zijn, als slijm of snot. Maar dat is dan misschien meer het gevoel dat je er bij krijgt, want je hebt het niet gevoeld. Want nee, je mag er niet aankomen! En een titel heeft het ook niet. Misschien wel een geheim!*

Bij zeven enthousiaste deelnemers tuimelden de waarnemingen, ideeën en associaties als een waterval over elkaar heen. En dat naar aanleiding van één simpele startvraag over een van de prachtige kunstwerken uit de vaste collectie van Stedelijk Museum Schiedam. Jacqueline, die dit gesprek leidde, liet zich verrassen door haar collega's, die op hun beurt verrast werden door het proces. Twee middagen werken** met dit team, bevlogen mensen, die kinderen en jongeren kennis laten maken met kunst: fantastisch!

* Benieuwd over welk werk dit gaat? Neem dan gerust contact op!

** 1 en 2 juli 2010, gesprekstraining Filosoferen met beelden I & II.