Echt waar

Vanmiddag was ik opnieuw in het Stedelijk Museum Schiedam. Ik dwaalde er door de tentoonstellingszalen. Opeens stond ik oog in oog met een kunstwerk vol knijpers.* Niet van die kleurige van plastic, maar van die oude vertrouwde houten dingen! Gebiologeerd staarde ik er naar. Ooit mocht ik op school een vaderdagcadeau maken. Allemaal halve knijpers, netjes naast elkaar geplakt op een wc-rolletje: tot mijn verrassing werd dat uiteindelijk een mooie pennenbak. Apetrots was ik... Terwijl ik daar zo wat stond te mijmeren, begon het beeld voor me te veranderen. Zomaar, opeens, waar ik bijstond. Het waren, zag ik, helemaal geen knijpers! Het was een dak, een bewegend, puntig dak. Het draaide naar me toe en kwam bijna uit de lijst. Ik kon nog net op tijd bukken. Meteen verdween het dak weer, en keken rijen knijpers me grinnikend aan. Langzaam begonnen ze te dansen. Een lange lijndans: netjes in het gelid wervelden alle knijpers voor me langs. Ik wreef mijn ogen uit! O, nee; nu zag ik het pas! Het waren toch ook geen knijpers - maar allemaal prachtige soepele vrouwen! Maar opeens waren ook die vrouwen weer verdwenen en zag ik een lijst vol knijpers... En mocht je hier helemaal niets van geloven, dan moet je zelf maar eens gaan kijken!

*Paul Damsté: Relief van wasknijpers

Het Stedelijk Museum Schiedam biedt een uitgebreid educatief programma aan van hoog niveau. De programma's zijn erop gericht kinderen vertrouwd te maken met het museum en met beeldende kunst. Tijdens interactieve rondleidingen en workshops worden kinderen uitgedaagd zich te laten inspireren en verrassen door beeldende kunst. De rondleidingen en workshops worden gegeven door professionele museumdocenten. Een echte aanrader is het nieuwe project Filosoferen met kunst, voor groep 1 tot en met 8.

SKVR Summerschool 2010: Verse ideeën en oude gedachten

'Wie zich aan verwondering overgeeft, begeeft zich in een avontuur tussen het weten en het niet weten.' (Cornelis Verhoeven)

Zeven enthousiaste mensen begaven zich gisteren op de Kop van Zuid in zo'n avontuur. Verwondering te over: het voortdurend bouwen en werken, de grandeur van Hotel New York die langzamerhand ingekapseld wordt door grote kolossen van steen en glas, alle verschillende luchten, de kleur van het water, de keuzes die gemaakt worden bij het inrichten van de openbare ruimte; maar ook een mosterdbakje op een vrachtboot. En er blijkt onder iedere steen een verhaal te liggen!

Net voor een enorme regenbui losbarstte waren we weer terug bij de SKVR in de Beeldfabriek. Daar gingen we dieper in op de betekenis van verwondering. Is het een momentopname, die een effect teweeg brengt dat veel langer duurt? Kun je verwondering vastleggen? Is de herinnering aan verwondering zelf ook verwondering? Kun je twee keer dezelfde verwondering oproepen?

Een bijzondere ochtend, een mooi begin van een nieuw seizoen.

SKVR Summerschool 2010: ZoHé

In Rotterdam is het nieuwe schooljaar aanstaande. Ook dit jaar organiseerde de SKVR in de week er voor de Summerschool voor freelancers, docenten, medewerkers en belangstellenden van andere kunst-instellingen. Voor mij een mooie gelegenheid om collega's te her-ontmoeten - en om nieuwe dingen te leren. Voor vandaag had ik me ingeschreven voor de workshop 'Presenteren kun je leren'.

Na een aantal snelle oefeningen bogen we ons over de opzet van een korte presentatie. 'Iets wat je kunt doen', adviseerde theatermaker en communicatiespecialiste Gisele Noordzij. 'Niet iets over denken, dus.' Verbijsterd keek ik haar aan. Alsof je niets doet als je denkt!

Maar met veel plezier heb ik daarna een presentatie gegeven over het belang van wandelen met een hond. Mijn Bengel als rolmodel en de ontmoetingen met de andere baasjes op onze daagse wandelingen als illustratie. Wandelen met een hond is namelijk niet alleen goed vanwege de beweging, maar ook voor de sociale contacten. Die gaan bij ons door het leven als mevrouw Takkie, mevrouw Govert en meneer Bono. Geweldig: alle medecursisten zijn om, ik weet het zeker! Die gaan vanaf vandaag allemaal met een al dan niet 'geleende' hond op stap. Als tegenprestatie ben ik omgegaan voor het pleidooi voor het maken van foto's zonder camera. Maar dat was nog niet alles!

In de slotronde werd ons gevraagd een superkorte aankondiging te doen van een persoon of van een product. Vooral met aandacht voor het gebruik van gebaren. Dat blijkt mij op het lijf geschreven. Ik ontdekte namelijk ter plekke de geweldige nieuwe tapijtreiniger ZoHé. In tegenstelling tot de oude boen- en schrobmethode en de schuimreinigers, die net niet deden wat ze beloofden, krijgt ZoHé in een handomdraai je hele vloer blinkend schoon! Wel handig trouwens met die nieuwe hobby. Hondenpoten zijn modderig als het regent...

Filosoferen bij 37 graden Celsius

Of bij hogere temperaturen ideeën, concepten en vragen harder groeien? Je zou het haast wel denken...

Is het een prachtig idee? Of eerder toeval? Maar ja, wat is toeval dan eigenlijk? Kijk, dat kunstwerk, het lijkt wel glas, maar dat is het niet, of wel? Je kunt het proces van het ontstaan er in zien, er lopen gesmolten lijnen die nu gehard zijn, men zegt dat het hard is, en zo lijkt het ook, en tegelijk zou het kleverig kunnen zijn, als slijm of snot. Maar dat is dan misschien meer het gevoel dat je er bij krijgt, want je hebt het niet gevoeld. Want nee, je mag er niet aankomen! En een titel heeft het ook niet. Misschien wel een geheim!*

Bij zeven enthousiaste deelnemers tuimelden de waarnemingen, ideeën en associaties als een waterval over elkaar heen. En dat naar aanleiding van één simpele startvraag over een van de prachtige kunstwerken uit de vaste collectie van Stedelijk Museum Schiedam. Jacqueline, die dit gesprek leidde, liet zich verrassen door haar collega's, die op hun beurt verrast werden door het proces. Twee middagen werken** met dit team, bevlogen mensen, die kinderen en jongeren kennis laten maken met kunst: fantastisch!

* Benieuwd over welk werk dit gaat? Neem dan gerust contact op!

** 1 en 2 juli 2010, gesprekstraining Filosoferen met beelden I & II.

De school is meer dan het gebouw

Gisteren is in Delft het project Ik mis je zo afgerond. Althans voor dit schooljaar!

In de ontvangstruimte op begraafplaats Jaffa pronkt het werk van de kinderen, de bundels met hun gedichten liggen klaar om gelezen te worden. Heel wat scholen hebben meegedaan, allemaal met hetzelfde programma, toch is geen bezoek gelijk. De kinderen zitten altijd vol vragen. 'Waar komt eigenlijk de naam Jaffa vandaan?' Frits Doeleman, teamleider van de begraafplaatsen in Delft, vertelt dat het waarschijnlijk een verwijzing is naar de oude havenstad van Palestina. Die stad werd als de poort naar het beloofde land gezien. Luchtig meldt hij dan dat het misschien een knipoog zou kunnen zijn naar een uitspraak: 'hij gaat voor Jaffa' werd er vroeger wel gezegd als iemands einde naderde.

De zon schijnt prachtig door het groen van de oude bomen; onder het lopen zegt een jongen 'dan heetten de begraafplaatsen van de Romeinen zeker Latijn? Want die zeiden: aan het eind van je Latijn!'

Na de rondleiding en de ontmoeting met twee verhalenvertellers is er het binnenprogramma. Tijdens het filosoferen gaat het over het naderende afscheid van deze groep acht. Ze zijn op school druk met de musical.

Waarvan neem je afscheid, als je van school gaat? Van de school, de kinderen uit de klas, de juf. En van de meester! Ja, ja, ook van de meester. En van je beste vriend of vriendin, als die naar een andere middelbare school gaat.

Hoe zit dat eigenlijk met afscheid: is er een verschil in afscheid nemen van de school en afscheid nemen van je beste vriend of vriendin? Ja, het is anders, zeggen ze; je mist ze allebei, maar het is wel verschillend. Wel moeilijk om woorden te vinden voor dat verschil. De school, daar kan je zo naar toe, die kan je vaker zien - als ie niet gesloopt wordt. Je weet dat hij er staat en dat blijft zo. Maar, zegt een ander, het is misschien helemaal niet zo verschillend. Want de school is niet alleen het gebouw. Het is ook alles wat er bij hoort, de kinderen, de sfeer. En daar zijn je beste vrienden een deel van.

Het is ook de tijd die je er hebt gehad, zegt een meisje. Want ook als je er later langs fietst, het wordt nooit meer zo als het nu binnen voor je is.

Dankjewel, groep acht, en veel succes!

Wil je meer weten over dit project? Informatie kun je krijgen bij de VAK, Centrum voor de Kunsten in Delft. http://www.vak-delft.nl/

Opnieuw Frederick

Gisteravond kroop de kleine muis Frederick opnieuw even uit zijn prentenboek.

Omdat de gemeente Zoetermeer het voorlezen op school graag een impuls wil geven organiseerde de bibliotheek Zoetermeer een avond met inspirerende workshops. Twee groepen - ruim veertig leraren - warmden zich aan Fredericks verzameling zonnestralen en lieten zich daarna graag verleiden tot een filosofisch gesprek. Is er een verschil tussen verzamelen en bewaren, vroeg de ene groep zich af. In de andere groep werd er nagedacht over sparen en verzamelen. Dat zit dicht bij elkaar, maar het is niet inwisselbaar, vonden sommigen. Je begint met sparen, en dat stopt een keer. Klaar. Want je hebt alle gogo's, alle voetbalplaatjes. Het boek met de plaatjes verdwijnt in de kast. Als het er jaren later uitkomt, kan het misschien op een verzamelbeurs terecht komen. Dan is sparen opeens verzamelen geworden! Met verzamelen ben je nooit klaar. Want je wilt je verzameling altijd weer aanvullen. Met dat ene bijzondere doosje, of nog een bijzonder lieveheersbeestje. Geen echt beestje, dat niet. Maar wel als postzegel, broche of koelkastmagneet. En als je het zelf niet doet, brengen anderen wel weer iets voor je mee. Verzamelen gebeurt met een bepaalde gedrevenheid, werd er gezegd, en daar is een mooi passend woord voor: verzamelwoede. En verzamelen heeft ook iets van doen met emotie, een emotionele waarde. Waarom eigenlijk? Door dat aspect verder te verkennen, verdiepte het onderzoek zich. Aan het eind keken we er samen op terug. Wat levert dat filosoferen nu op? Geen eenduidig antwoord, wel een mooie verzameling van ideeën en gedachten. En de herinnering aan dit gesprek. Die voor haar altijd, zei een deelneemster, gekoppeld zal blijven aan het boek van Leo Lionni. 'Als ik Frederick ga voorlezen, dan komt de verzameling van deze gedachten ook terug.'

Frederick bloosde, en boog, en zei verlegen: 'Ik weet het...'

Net verschenen: de eerste serie van vier lesbrieven 'Filosoferen met boeken'.

Voor meer informatie hierover kun je contact op nemen:marja@grootdenkraam.nl

Filosoferen met boeken

Deze hele week zit ik al als geklonken achter mijn pc. Naast me op de tafel een stapel boeken en een bakje Wilhelminapepermunt.

Opeens zie ik naast me iets bewegen. Langs het scherm van mijn laptop gluren een paar kraaloogjes. Ik houd mijn adem in en ja, het wonder voltrekt zich. Stapje voor stapje komt een nieuwsgierige kleine grijze muis tevoorschijn. Zijn naam, weet ik, is Frederick. In zijn linkervoorpoot geklemd een bos touwtjes. En aan die touwtjes hangen kaartjes. Zonnestralen, lees ik op een van de kaartjes. Rood, geel, blauw, zie ik op drie andere staan. Op alle kaartjes staan woorden! Ik glimlach breed en verslik me bijna. Het laatste schijfje dun geworden pepermunt kraakt tussen mijn kiezen. Frederick schrikt en roetsjt weg. 'Je hoeft niet bang te zijn hoor Frederick,' fluister ik hem toe. Maar hij verdwijnt pijlsnel achter de stapel boeken. Of nee: hij kruipt er in. Nog net zie ik het puntje van zijn muizenstaartje tussen de kaften glijden. Maar ontsnappen zal hij niet, Frederick. O nee. Want hij is prominent aanwezig in de les die ik net heb geschreven. Een les die uitkomt in een nieuwe serie, waarvan de Bibliotheek Zoetermeer de primeur krijgt. Filosoferen met boeken, heet ie.