Opnieuw Frederick

Gisteravond kroop de kleine muis Frederick opnieuw even uit zijn prentenboek.

Omdat de gemeente Zoetermeer het voorlezen op school graag een impuls wil geven organiseerde de bibliotheek Zoetermeer een avond met inspirerende workshops. Twee groepen - ruim veertig leraren - warmden zich aan Fredericks verzameling zonnestralen en lieten zich daarna graag verleiden tot een filosofisch gesprek. Is er een verschil tussen verzamelen en bewaren, vroeg de ene groep zich af. In de andere groep werd er nagedacht over sparen en verzamelen. Dat zit dicht bij elkaar, maar het is niet inwisselbaar, vonden sommigen. Je begint met sparen, en dat stopt een keer. Klaar. Want je hebt alle gogo's, alle voetbalplaatjes. Het boek met de plaatjes verdwijnt in de kast. Als het er jaren later uitkomt, kan het misschien op een verzamelbeurs terecht komen. Dan is sparen opeens verzamelen geworden! Met verzamelen ben je nooit klaar. Want je wilt je verzameling altijd weer aanvullen. Met dat ene bijzondere doosje, of nog een bijzonder lieveheersbeestje. Geen echt beestje, dat niet. Maar wel als postzegel, broche of koelkastmagneet. En als je het zelf niet doet, brengen anderen wel weer iets voor je mee. Verzamelen gebeurt met een bepaalde gedrevenheid, werd er gezegd, en daar is een mooi passend woord voor: verzamelwoede. En verzamelen heeft ook iets van doen met emotie, een emotionele waarde. Waarom eigenlijk? Door dat aspect verder te verkennen, verdiepte het onderzoek zich. Aan het eind keken we er samen op terug. Wat levert dat filosoferen nu op? Geen eenduidig antwoord, wel een mooie verzameling van ideeën en gedachten. En de herinnering aan dit gesprek. Die voor haar altijd, zei een deelneemster, gekoppeld zal blijven aan het boek van Leo Lionni. 'Als ik Frederick ga voorlezen, dan komt de verzameling van deze gedachten ook terug.'

Frederick bloosde, en boog, en zei verlegen: 'Ik weet het...'

Net verschenen: de eerste serie van vier lesbrieven 'Filosoferen met boeken'.

Voor meer informatie hierover kun je contact op nemen:marja@grootdenkraam.nl

Filosoferen met boeken

Deze hele week zit ik al als geklonken achter mijn pc. Naast me op de tafel een stapel boeken en een bakje Wilhelminapepermunt.

Opeens zie ik naast me iets bewegen. Langs het scherm van mijn laptop gluren een paar kraaloogjes. Ik houd mijn adem in en ja, het wonder voltrekt zich. Stapje voor stapje komt een nieuwsgierige kleine grijze muis tevoorschijn. Zijn naam, weet ik, is Frederick. In zijn linkervoorpoot geklemd een bos touwtjes. En aan die touwtjes hangen kaartjes. Zonnestralen, lees ik op een van de kaartjes. Rood, geel, blauw, zie ik op drie andere staan. Op alle kaartjes staan woorden! Ik glimlach breed en verslik me bijna. Het laatste schijfje dun geworden pepermunt kraakt tussen mijn kiezen. Frederick schrikt en roetsjt weg. 'Je hoeft niet bang te zijn hoor Frederick,' fluister ik hem toe. Maar hij verdwijnt pijlsnel achter de stapel boeken. Of nee: hij kruipt er in. Nog net zie ik het puntje van zijn muizenstaartje tussen de kaften glijden. Maar ontsnappen zal hij niet, Frederick. O nee. Want hij is prominent aanwezig in de les die ik net heb geschreven. Een les die uitkomt in een nieuwe serie, waarvan de Bibliotheek Zoetermeer de primeur krijgt. Filosoferen met boeken, heet ie.

Multi-touch-tafel

Gisteren was ik te gast bij het Historisch Museum Rotterdam. Ik was zeer onder de indruk van de vernieuwde tentoonstelling Stad van Rotterdammers. Vooral het deel Rotterdammers Up in het Schielandshuis waar het recente verleden van Rotterdam op bijzondere wijze wordt gepresenteerd. Naast vier prachtige themapanelen, die als gigantische glas-in-lood-ramen ogen, zijn er presentaties met heel veel beeldmateriaal. Acht migrantenfamilies, die in 1999 werden gefilmd voor de tentoonstelling 'Rotterdammers' in het Wereldmuseum, zijn nu, tien jaar later, opnieuw gevolgd.

Mijn uitnodiging had te maken met het uitwerken van het educatieve deel voor scholen. In het kader daarvan maakte ik kennis met de multi-touch-tafel in de tentoonstelling. Ik vond het geweldig! Gewoon met je handen erover heen: beelden oproepen, zoeken, draaien, spiegelen, vergroten, verkleinen, filmpjes tevoorschijn halen, informatie vragen, zoeken in thema's.

De scholen die hiermee aan de slag gaan krijgen de gelegenheid om deel te nemen aan een heel bijzonder project, waarin de historische en de recente geschiedenis van Rotterdam en de Rotterdammers is samengebracht.

En waarvan ik erg gecharmeerd ben is het feit dat die voortdurend zal worden aangevuld door jonge Rotterdammers, die hun eigen geschiedenis gaan vastleggen.

Een sterk voorbeeld van de gedachtegang die pas bij de kinderen in mijn groep tijdens het filosoferen naar boven kwam: tijd is overal, alles is tijd, en alle toekomst wordt ook verleden.

Foto en meer informatie: http://www.hmr.rotterdam.nl/programma/schielandshuis/2006/393-Stad_van_Rotterdammers.php

Nieuws lezen en filosoferen

Zo'n zes keer per jaar bezoek ik basisschool Icarus in Heemstede om het team te coachen bij het filosoferen. Vandaag was ik te gast bij Juf Nancy, die een vraag had over de nieuwskring in groep zes. Twee kinderen brengen dan een krantenartikeltje mee en gaan daarover in gesprek met de rest van de groep. 'Er staat ongeveer een half uur voor,' vertelt Nancy. 'Maar dat wordt bijna altijd een uur. De vragen die dan naar boven komen, daarover kan je volgens mij ook prima filosoferen. Wil je eens meekijken en meedenken, hoe we dat zouden kunnen aanpakken?' Nou, graag! Ik was heel benieuwd. Kopieën van de gekozen artikelen werden rondgedeeld en toen ging het los! Het bruiste en sprankelde in groep zes toen ze in gesprek gingen over tijgers, die in Friesland worden opgevangen omdat ze eerst uit een dierentuin weg moesten en daarna bij een particulier niet genoeg te eten kregen. Daarna ging het over de prestatie van de 21-jarige Sven Goebel die zijn eigen wereldrecord bierviltjesstapelen verbrak. Dat vierde hij door zijn bouwwerk in één minuut omver te gooien. En ja, Juf nancy had gelijk, de opmerkingen en de vragen die voorbij kwamen lenen zich heel goed voor een filosofisch gesprek. We hebben afgesproken de komende weken hiervoor een werkwijze te bedenken waarbij de kinderen zelf zoveel mogelijk de regie hebben. Een prachtig initiatief, waarmee filosoferen in een heel pure vorm gestalte kan krijgen. Wordt vervolgd en bedankt alvast, groep zessers en Juf Nancy!

Bron foto:http://headlines.nos.nl/forum.php/list_messages/19735

Alles is tijd

De afgelopen tijd lijkt alles wel in het licht te staan van het thema tijd. Al een paar weken filosofeert de bovenbouwgroep op basisschool het Mozaïek daarover; prachtige gedachtegangen hoorde ik. Het ging soms over verleden en heden, of over de toekomst. En over op tijd zijn: 'op tijd, na tijd, voor tijd : het heeft allemaal te maken met tijdstroming.' Tijdstroming? Een mooi woord, en een goed voorbeeld van het vinden en gebruiken van een (tijdelijk!) eigen vocabulaire in de groep. 'Als er iets gebeurt, dan gaat dat in de tijd. Tijd is om alles, net als de zon waar ook alles omheen is.' 'Maar dat alles om de zon draait, is ook maar bedacht. Waarom is daar geen andere ster voor gekozen? De zon is niet de grootste en ook niet het meest dichtbij. Het is een afspraak.' 'Alle tijd die we kennen zou heel anders zijn, als er andere planeten in de kringloop van het heelal zaten.' 'Tijd is ook een kringloop: een dier leeft een tijd en gaat dood, er groeien dan later blaadjes, die worden gegeten door een rups, die door een koolmees, die door een roofvogel en zo maar door.' 'Alles is een kringloop.'

Als alles een kringloop is, kan je dan wel ergens op tijd zijn?

'Misschien wel: elke ochtend is er bij ons in de straat een reiger, precies op dezelfde tijd. Omdat hij dan vissen kan vangen, die zijn op die tijd meestal boven water.' 'Als het regent komen vissen boven, daar komen dieren die vissen eten op af, daar komen weer andere grotere dieren op af, die eten elkaar. En de grootste gaat weer dood, en wordt compost of zo, daar groeien de bomen weer op. Daar heb je die kringloop weer.'

Dan veert een van de kinderen opeens op: 'eigenlijk is alles wat we zeggen, iedere zin, iets met tijd! Ik heb mijn level gehaald = iets met tijd. Ik heb net gegeten=verleden tijd. Alles is een kringloop. Ook een kalender want die keert steeds terug bij het begin. Maar zelfs een kringloop heeft iets te maken met tijd. Het woord zegt het- in een kring – dat gaat oneindig door. Dat heeft dus ook te maken met tijd!' Een ding is zeker: als we een gesprek als dit hebben, hebben we eigenlijk aan de 45 minuten die het rooster ons biedt, niet genoeg.

Dan hebben we gewoon te weinig tijd...

Ik maak nooit iets mee

Net als Guus Middag maak ik nooit iets mee, maar gisteren toevallig wel. Want toen was ik op weg naar het station. Net als die andere vrouw, iets jonger dan ik. We liepen langs een boom, waarin geen knop te zien was. Vreemd! De bomen op onze schoolpleinen lieten zelfs al roze bloesems zien, tenminste, aan de zonkant toch? Zij kocht een kaartje, ik haalde mijn chipkaart langs het scherm van de incheckpaal. Ruim op tijd, knikten we naar elkaar. In de trein was nog een plek waar we tegenover elkaar konden zitten. Een jongeman moest daarvoor alleen even twee grote tassen naast hem weg halen. Hij leek niet erg blij met ons.

We vertelden elkaar over onze kinderen, over school, en over de cursus in Middelburg; we spraken over onze moeders - een nog vief en zelfstandig, de ander een vogeltje in een verpleeghuis. Over de verschillen in cultuur in het Zeeuwse, in de Randstad, de bollenstreek, Noord-Holland. Over de Zeeuwse krant, de PZC, die zelfs per regio verschilt: Walcheren is eenmaal Borssele niet en andersom. We hadden het over ontspoorde en getraumatiseerde jongeren, waarvan sommige wonderwel goed terecht komen en anderen ondanks veel goede zorgen toch afzakken en in de problemen blijven raken. Over luizen, schoolkampen en terminale zorg; over schaapskudden en statige notabelen. Ook de jongeman nam af en toe deel aan het gesprek. Hij was op weg naar huis, naar Rotterdam. Gedurende zijn stageperiode had hij een tijdelijke woonruimte in Vlissingen, omdat het anders iedere dag wel een heel eind reizen was. Belangstellend vroeg mijn reisgenote in welke wijk die tijdelijke woonruimte stond. 'O, daar? Heftig voor Zeeuwse begrippen. Daar vliegt wel eens een kogeltje.' De jonge man trok zijn wenkbrauwen op en lachte wat in zichzelf: hij werd soms midden in de nacht wakker van een oorverdovende stilte.

In Dordrecht stapte de vrouw uit. 'Misschien nog eens tot ziens!' 'Ja! Veel plezier bij je familie!' Nee, ik had haar nooit eerder ontmoet. Zo gaat dat, soms. Een trein, mensen die elkaar passeren, een tijdje samen optrekken, delen en weer uiteen gaan.

Ontdekking achteraf

Gisteren sprak ik Herman Tibosch van het Kröller Müller Museum. Er zijn plannen voor nieuwe ont-moetingen met kunst. En tijdens de afspraak met de ene educator hoor je ook nog eens iets over een ander: op de blog van educator Robert van Herk van het Maritiem Museum in Rotterdam blijkt een berichtje te staan over mijn bezoek daar, een tijdje geleden. Dat had ik nog niet ontdekt.
En over ontdekken gesproken: vorige week gaf ik een gesprektraining filosoferen met beelden bij CODA in Apeldoorn. Een groep enthousiaste rondleiders en CODA-docenten onderzocht samen naar aanleiding van de tentoonstelling over Wim Hofman de kwestie van het ontdekken. Geeft ontdekken antwoorden, of vragen? Wie het weet, mag het zeggen! (foto: website coda museum apeldoorn)