Als je het zelf maar begrijpt

Vandaag ging in Rotterdam het prachtige project Ik mis je zo weer van start - met een nieuwe route over de Zuiderbegraafplaats.
Twintig kinderen wandelen met hun meester over de zonnige paden. Ze lezen de teksten op de kindergrafjes, wijzen elkaar op de verschillende soorten stenen op het rooms-katholieke deel van de begraafplaats en luisteren vol interesse naar rondleider Jan, die graag zijn kennis over de verschillende culturen deelt. Veel indruk maakt het Chinese vak. In een van de brede lanen liggen veel kastanjes; de kinderen rapen gretig. Na twee prachtige verhalen van vertellers van Pluspunt gaan de kinderen mee voor het laatste deel van het programma. Het filosofisch gesprek - in de in Ik mis je zo projectkleuren aangeklede kantine van de tuinmannen - loopt zoals altijd weer heel anders dan alle andere. Op de vraag wat de kinderen bijzonder vonden noemen ze voorbeelden van verschillende rituelen. Samen verkennen we wat rituelen betekenen voor mensen. Ieder mens is verschillend, wordt er gezegd, maar ook ieder mens is mens en er is ook behoefte om te delen. Rituelen bijvoorbeeld. Waarom rituelen? In kleine groepjes gaan de kinderen hierover in gesprek. Een groepje geeft aan dat rituelen bij het begraven rust kunnen geven. 'Rituelen betekenen veel. Als je weet dat alles goed is geregeld, dan heb je ook rust in je leven.' Betekenen rituelen iets voor alle mensen? 'Soms weet je gewoon niet beter, het is gewoon zo.' 'Iedereen kan verschillende rituelen hebben.' Is het belangrijk dat je rituelen van anderen begrijpt? 'Een ander hoeft jouw rituelen niet te begrijpen, als je het maar wel zelf begrijpt.' Wijze woorden, mooie gedachten, veel stof tot nadenken. En heerlijk, nog 39 andere groepen doen mee aan Ik Mis je zo in Rotterdam op de Zuiderbegraafplaats en op begraafplaats Crooswijk.

SKVR Summerschool: filosoferen met beelden in het Nederlands Fotomuseum

Brazil Contemporary; een swingende tentoonstelling over beeldcultuur uit Rio de Janeiro en Sao Paulo. In een donker hoekje achterin de zaal speelt de korte film 'Jose Vicente'. Een man fietst zacht voor zich uit fluitend naar de stad. Daar gaat hij aan het werk; hij graaft op een wat onhandig lijkende manier een gat, stuct een muur, een vrachtwagen stort een lading stenen of asfalt. De man fietst weer terug. Het wordt donker terwijl je het hek van het huis ziet waar de man woont. Tenminste, dat veronderstel je, dat hij daar woont - en ja, het zal wel zo zijn, want even later stapt hij het tuinhek uit, achterop zijn fiets zit een koffertje. Opnieuw fietst hij naar de stad. Op de hoek van een straat met flatgebouwen speelt hij trompet, mensen kijken vanachter hun raam naar beneden. Applaus.
De veertien deelnemers aan de workshop Filosoferen met beelden hebben een kijkopdracht die bedoeld is om startvragen te genereren voor een filosofisch gesprek. Het lijkt een al te simpel gegeven, deze film, een eenvoudig beeld van het leven van Jose Vicente. Er blijkt echter meer te zien dan je zou verwachten. Eén groepje merkt op dat de man overdag en 's avonds niet op dezelfde fiets rijdt, er ontstaat twijfel, is het eigenlijk wel dezelfde man? Hij speelt trompet op verschillende straathoeken, terwijl het eerst dezelfde plek leek, en dat applaus, klapt het publiek in de film eigenlijk wel? Of heeft de filmer dat toegevoegd? Nog een keer kijken dan, en misschien nog een keer...
'Als ik gewoon door de tentoonstelling was gelopen, was ik deze film misschien voorbij gelopen.'

Nederlands Fotomuseum, Rotterdam http://www.nederlandsfotomuseum.nl/

Startvragen voor het filosofisch gesprek (met dank aan alle deelnemers!)

• Achter elk beeld, onzichtbaar, de maker: doet de man hetzelfde als er geen filmer is?


• Is de man een bouwer die muziek maakt, of een musicus die bouwt?


• Speelt de man voor zichzelf of voor publiek?


• Is het echt of gespeeld?


• Is deze man verliefd?*


• Wat maakt deze man gelukkig?*


• Zet de man zijn fiets op slot?


• Wat vindt deze man leuker: overdag in de bouw of 's avonds spelen op zijn trompet?


• Is deze man gelukkig of ongelukkig?

*kijkvragen

Het is hier een gekkenhuis

Deze week bezocht ik het Dolhuys in Haarlem. Voor wie het niet meteen paraat heeft: het Dolhuys is het nationaal museum van de psychiatrie. Het Dolhuys wil bezoekers prikkelen om na te denken over de grens tussen gek en normaal en de beeldvorming ter discussie stellen: een op de vier Nederlanders heeft een psychisch probleem. Daarmee zijn we overigens niet gekker dan de rest van de wereld!
De levensverhalen van enkele mensen met een psychiatrische geschiedenis lopen als een rode draad door het museum. Je leert hen stukje bij beetje beter kennen. Steeds ontdek je een andere kant van hun verhaal. Maar dan! In de rode gang staat bij een wandtelefoon in grote letters op de muur geschreven 'bel me'. Er hangt een lijstje met hun namen en telefoonnummers. Doe je dat, een van die nummers intoetsen? Je krijgt toch niet echt....?
Het Dolhuys is geen museum vol droge opsommingen en sombere ziektebeelden. Het is een uitnodigend museum waar empathie, geschiedenis, kunst en verwondering hand in hand gaan. Wie dit museum bezoekt wordt absoluut uitgedaagd om na te denken over de vraag wat normaal is en wat niet. Of die vraag beantwoord kan worden is een ander verhaal. Ik vond het in ieder geval helemaal geen probleem om na het bezoek het zonnige centrum van Haarlem in te wandelen met een tasje waarop stond: te gek om los te lopen.

Alles over het Dolhuys: http://www.hetdolhuys.nl/

Het Straatmuseum op Oerol: te mooi om te missen!

Een tijdje geleden werkte ik samen met Annemarie Amsing. Samen bedachten we workshops bij de theatervoorstelling 'Momo en de tijdspaarders' van jeugtheatergroep Het Filiaal. Eerder had ik Annemarie al leren kennen toen ik workshops filosoferen gaf bij de BIK- opleiding in Utrecht.
Nu maakt ze furore met haar Straatmuseum, een frisse manier om kinderen bezig te laten zijn met kunst. Kijk maar eens naar het het filmpje op de website van Teleac: Leraar 24: Het Straatmuseum op Oerol

Perfect bestaat niet

2009 is Darwinjaar, dat zal de havo 3- en vwo 3-leerlingen van het Wolfert Dalton in Bergschenhoek niet zijn ontgaan. Tijdens de themadagen op 1,2 en 3 juli verdiepten zij zich in de evolutietheorie en in verschillende scheppingsverhalen, gingen ze op creatieve wijze aan de slag om een nieuwe diersoort te creeëren en bereidden zich voor op een debat over de evolutietheorie. Ook een filosofisch gesprek over de evolutie maakte deel uit van het programma. Inge Breedveld en ik gingen vandaag in gesprek met drie groepen van ongeveer 30 leerlingen. Vertrekpunt was een deel van Peter Sloterdijks lezing 'Regels voor het mensenpark' met deze startvraag:
Als het mogelijk zou zijn om schadelijke gedragsvormen, criminaliteit of verstandelijke handicaps kwijt te raken door in te grijpen in de mens, moeten we dat dan doen of laten?
'Fouten maken we allemaal, als je dat weghaalt, dan ben je geen mens meer.'
'Mensen hebben obstakels en fouten nodig om verder te komen.'
'Mensen blijven toch altijd streven naar perfectie.'
'Als iedereen perfect zou zijn, zou er geen evolutie meer zijn.'
'Perfect bestaat niet.'
'Het hoort nu eenmaal bij de natuur van de mens om regels te breken.'
'Mensen zijn al perfect. Dat ze fouten maken is daar een deel van.'
Drie kwartier was er per les beschikbaar - de tijd vloog - want wat waren er veel ideeën, wat was er veel te zeggen, te onderzoeken, te bespreken...
'Zo'n vraag beantwoorden blijkt veel minder eenvoudig dan het eerst lijkt.' Na deze drie kwartier waren er misschien wel meer vragen dan voorheen. En dat is mooi meegenomen!

Durf jij een beeld een vraag te stellen?

Een prachtige omgeving, gemotiveerde deelnemers, schitterend weer en de organisatie op rolletjes ... de droom van iedere docent! En zo was het precies op 25 juni 2009 tijdens de nascholingsdag Filosoferen met beelden in de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Een gastvrij onthaal op de Hoge Veluwe in restaurant de Koperen Kop, genieten van schitterende kunstwerken in een bosrijke omgeving en je eigen gedachten daarover ontdekken. In gesprek met elkaar, over en met de kunstwerken, samen op zoek naar vragen om anderen uit te dagen en die samen verder onderzoeken ... naar mijn idee is dit een van de mooiste manieren om te leren filosferen. De reacties van de cursisten bevestigen dat... Nieuwsgierig geworden? Wil je dit ook wel eens ervaren? In het najaar zijn er weer nascholingsdagen in de beeldentuin. Meer informatie vind je bij aanbod op de website van Groot Denkraam.

Ik mis je zo, ik mis je!

Vorige week is het project 'Ik mis je zo' in Delft afgerond. Ik mis de fietstocht van mijn huis naar Jaffa, het contact met de medewerkers van de begraafplaats, met de vertellers... Maar gelukkig niet voor lang. Volgend jaar start het project opnieuw!

Op 16 juni, de laatste dag van het project bezocht groep 8b van de Delftse School Vereniging de begraafplaats. Na de rondleiding en de ontmoeting met de vertellers onderzochten zij in het filosofisch gesprek de vraag: wat zouden mensen missen als ze niet konden missen?

Hun ideeën daarover zijn de moeite waard om verder over na te denken, daarom geef ik ze hier graag mee:

Missen is een deel van je, je zou een stuk mens-zijn missen.

Mensen zouden wat ze liefhebben vergeten.

Je hoeft niks, je bouwt niks op: je laat alles maar zo.

Je zou niet meer nadenken, want het maakt je allemaal niet uit.

We zouden misschien een gemakkelijker leven hebben, je maakt je niet zo gauw ergens druk om.

Iemand die niet kan missen, heeft geen emoties. Alles zou hetzelfde zijn – vlak, oppervlakkig.

Als je boos bent, mis je het blij zijn niet.

Als je verdrietig bent, mis je wel dat je blij bent.

Hieronder kun je de reactie lezen van Maleen Oudhof, leerkracht van deze groep:

Met dank aan de DSV, groep 8b.