Kinderen, vuurwerk en oogartsen

Gisteren gefilosofeerd met de kinderen van het Mozaïek. De eerste keer in 2010!
Midden op een groot vel staat het woord VUURWERK. De kinderen schrijven associaties op post-it briefjes en plakken die om het woord heen. Daarna bekijken we alles. Links van het woord hangen veel briefjes, op elkaar geplakt, met het woord MOOI. Rechts op het bord hangt een dikke stapel met GEVAARLIJK. Verder is het een bonte verzameling van reacties. We gaan van start met de vraag: Waarom steken mensen vuurwerk af bij de jaarwisseling?
'Omdat het bijzonder is, dat er een nieuw jaar komt, dat moet je laten zien, en laten horen,' zeggen sommigen. En: 'het is traditie.' Die traditie vinden ze belangrijk. Waar ie vandaan komt? 'In China verjagen ze er de geesten mee, maar daar denken wij niet aan.' Ze weten het niet echt, toch is het belangrijk. Echt fanatiek worden ze, als ik hen vertel van het voorstel van de oogartsen, dat paginagroot in de krant heeft gestaan. In een advertentie van alle oogchirurgen in Nederland was met cijfers aangeven hoeveel mensen oogletsel hebben gekregen of blind zijn geworden door vuurwerk. Hun voorstel is om alleen nog professioneel vuurwerk af te laten steken, op één plaats in de stad en niet meer door iedereen.
'Dat zou erg zijn! Want het is juist iets dat je met je familie doet, of in kleine groepjes.'
'Dan gaat de lol eraf, als je het niet meer zelf mag doen.'
'Als je met heel veel mensen staat te kijken, kan je ook niet echt genieten, want dan moet je ook opletten dat je elkaar niet kwijtraakt.'
'En je hebt niet meer het plezier dat je tegen je buurman kunt zeggen; o wat een mooi vuurwerk heb jij.'
'De traditie zou dan verdwijnen. Dat mag echt niet gebeuren.'

Dankjewel bovenbouwgroep, voor dit gesprek. Van vuurwerk houden doe ik nog steeds niet, maar door jullie kan ik het fenomeen weer eens met andere ogen zien.
(Afbeelding: www.kidsdomain.com/holiday/newyear/color/happy90.gif)

Knallende kwesties

Rond de jaarwisseling vullen de straten, mijn huis en mijn hoofd zich met geknal. Waarom eigenlijk met geknal? Gevraagd aan de buren die buiten op straat staan, terwijl hun kinderen voor mijn deur bezig zijn : 'ach joh, laat ze een beetje plezier hebben.' Wat opvalt: het zijn alleen buurmannen die buiten staan; het zijn alleen buurjongetjes die plezierig bezig zijn met knallen. Is het misschien een specifiek mannelijk plezier? Gevraagd aan zoonlief: 'Knallen? Lust tot vernietiging, die geoorloofd gebotvierd kan worden.'
Mijn hond is van de mannelijke soort, behoorlijk macho, maar hij beleeft hier helemaal geen plezier aan. Integendeel, hij kruipt onder de tafel en bibbert. Wil niet naar buiten, en bij de verplichte ronde weigeren zijn blaasspieren zich te ontspannen.
Aanleiding voor het knallen is natuurlijk de komst van het nieuwe jaar, of het oude dat wordt uitgeluid. UITgeluid zou kunnen inhouden dat het geluid uit moet, maar dat is dus niet het geval. Het nieuwe jaar wordt INgeluid, maar dat is nog niet begonnen, dus...?
Een oud jaar en een nieuw jaar, dat heeft te maken met onze kalenderaanduidingen, die staan voor onze behoefte aan ordening. Ordening: daarmee heeft dat knallen zover ik weet ook niet veel te maken. De openbare ver-ordening: dat wel. Die staat toe dat er op oudejaarsdag geknald mag worden binnen bepaalde uren. Ordehandhavers van het openbaar gezag zorgen ervoor dat de regels van de verordening gehandhaafd worden. Ze doen dat door het uitdelen van vermaningen of ordinaire bekeuringen, die ter plekke niet zelden lachend weggeknald worden. De knallers verstoren de ver-ordening. Brengen ze daarmee ordening aan? Het fenomeen keert jaarlijks terug, dat is een vorm van ordening. Maar de jaarwisseling is al jaarlijks, en heeft dus het verstoren van de ordening niet nodig.
Waarom dus dat knallen? Laten zien en horen dat je er bent? Een bevestiging van het bestaan? Ik weet het niet. En als je het nu eens omdraait? Stel je eens een oud- en nieuw voor zonder al die klappen? Zou je er dan niets van merken? Behalve dat je opeens tot de ontdekking komt dat je een nieuwe agenda nodig hebt? En dan, wat zou het betekenen, als je de jaarwisseling niet bewust zou meemaken? Een weekje skippen, met een tijdmachine?
In januari begint de filosofieklas op Het Mozaïek weer. Ik ga het eens vragen aan de kinderen in mijn groep. In het nieuwe jaar, dat er onmiskenbaar aankomt! FWIIEEET!!! BEENGGGGG!!!

Lusten strandbeesten suikerklontjes?

Jaren geleden zag ik Theo Jansens strandbeesten in de Kunsthal, regelmatig zie ik er een of twee op het talud vlakbij Ypenburg. Indrukwekkend hoe hij een verzameling PVC-buizen, plakband en tie-wraps getransformeerd omwerkt tot intrigerende creaturen, die over het strand wandelen. Prachtige beesten die tot de verbeelding spreken,je kunt er verhalen bij bedenken, gedichten over schrijven, en natuurlijk over filosoferen! Toen ik gisteren met twee groepen studenten van de Reinwardt Academie aan de slag ging, zag ik mijn kans schoon. Hoe dachten zij hierover? In kleine groepjes bedachten ze vragen. Is dit speelgoed of kunst? Horen deze beesten binnen of buiten? Zijn de strandbeesten levend of dood? Mag je voor God spelen? De eerste groep ging in gesprek over de vraag of je van een strandbeest zou kunnen houden zoals van een hond. De tweede groep vroeg zich af wat een strandbeest zou eten. Op de vraag waarom je dat zou willen weten kwam het idee naar voren dat je, om vriendjes te kunnen worden, hem iets lekkers zou kunnen geven - zoals je een paard een suikerklontje geeft. Kun je vrienden worden met een Strandbeest?

Wil je meer weten over Theo Jansen en zijn strandbeesten? Een aanrader: het boek 'De grote Fantast' dat in 2008 verscheen bij Uitgeverij 010.

LERAAR 24 kinderfilosofie

Kinderfilosofie bij Leraar 24: kinderen filosoferen op basisschool ICARUS, dit YouTubefilmpje spreekt voor zich!

En die opdracht over meningen: die komt uit het boek Filosoferen doe je zo!
Uitgeverij Damon

Op het tweede gezicht

Vrijdag de 13e. Vandaag mag ik met vijftien enthousiaste deelnemers aan de slag in het Museum voor Moderne Kunsten in Arnhem. Na de introductie van het filosoferen gaan ze in kleine groepjes het museum in. Ik ben er voor het eerst, in het MMKA, de meeste deelnemers zeker niet. Veel van hen leiden hier bezoekers rond. De installatie All Together van de Armeense kunstenaar Karen Sargsyan intrigeert. Aantrekkelijk om met kinderen te bespreken? Vrolijkheid stralen ze uit, zijn uit papier geknipte figuren. Er is een draaimolen die echt draait, een gedekte tafel en een figuur met een kleurige verfkwast bij een schildersezel. Er klinkt vrolijke muziek op de achtergrond en er is veel te zien. Alles fijntjes geknipt en dat roept associaties op. Want wie maakte er nooit knutselwerken op school, poppen van wc-rollen, met geknipte en gekrulde wimpers en van die beweeglijke muizentraparmen en benen. Deze poppen zijn veel groter, en anders, maar toch. Hee, draait die draaimolen nu de andere kant op, of ...? De muziek klinkt ook anders, droeviger. Nu pas valt op dat er ook figuren zijn die ledematen missen, een hand, er ligt een hoofd op de grond en de witte schaal op de eettafel is gevuld met iets bloedroods. Is het eigenlijk allemaal wel zo vrolijk?
De cursisten werken in het auditorium hun opdrachten verder uit. In de middag testen en bespreken we die ter plekke, bij de kunstwerken. Er zijn heel wat vragen bedacht die je beter naar een kunstwerk laten kijken, kernachtige vragen waarmee je ook een filosofisch gesprek kunt openen. Bij All together een vraag waarmee je zowel kinderen als volwassenen kunt triggeren: Is dit nu een feest, of een slachtpartij?
Gezien in: Museum voor Moderne Kunsten, Arnhem

Tienplus

Een hond met eigen ideeën, een baas met andere en een kleine helling bij een sloot. Spannende combinatie? Vorige week wel.
Storyboard: hond loopt naar stinkende sloot. Baas roept hond. Hond loopt door. Stopt neus en voorpoten in baggersloot. Baas sommeert hond en zet dat kracht bij met stap in richting van hond. Hond loopt verder naar sloot. Baas glijdt uit, kukelt bijna zelf in sloot. Anticlimax: baas op stoel, voet in verband, vervelend enkelprobleem. Was het een tekenfilm geweest, had ik er misschien om kunnen lachen. Nu zijn de afspraken buiten de deur verzet of afgezegd. De laptop is geduldig. Als troost gebeuren er ook weer mooie dingen. Een studente van de Hogeschool Iselinge in Doetinchem heeft poëzie en filosoferen met kinderen als stageopdracht gekozen voor haar minor jeugdliteratuur. Ze werkt met kinderen in groep 1, 2 en 3. Beleefd vraagt ze of ze mij haar ideeën mag sturen, en of ik, als ik tijd heb, daar eens naar wil kijken. Het enthousiasme straalt van haar lesopzetten, ik geniet van de speelse gedichten die ze kiest. Ze reflecteert op mijn feedback, stelt goede gerichte vragen over haar opzet. Koppelt terug hoe de lessen zijn verlopen, reflecteert opnieuw... We maken een afspraak: binnenkort komt ze een keer naar Delft om bij mij bij het filosoferen in mijn groepen te kijken. Van harte welkom Karin. Een tienplus heb je van mij al verdiend.

Wie schrijft, blijft, wie kan lezen, hoort erbij

'Hebban olla uogala nestas bigunnen hinase hic enda thu': de alleroudste ons bekende tekst in het Nederlands.

Op dit moment moet ik beroepsmatig veel schrijfwerk verrichten: gedichten, mini-essays, korte teksten, verslagen. Dus schrijf ik wat minder op het blog. Tsja. En waarover schrijf je dan op je blog? Over schrijven! Wat betekent schrijven voor mensen? Meestal dat er ook gelezen wordt.

Over lezen en schrijven filosofeerde ik met een klein groepje kleuters op het Mozaïek. Nog niet alle kinderen in de groep kunnen lezen. Zelf weet ik helemaal niet meer hoe het was om niet te kunnen lezen. De verschillen in de groep verrijken het gesprek; ook de kinderen die nu al lezen weten bijna niet meer hoe het was om niet-lezer te zijn! Een heleboel uitspraken uit het gesprek zetten aan het denken:
'Op school leer je meteen je naam schrijven. Om hem op je tekening te kunnen zetten.'

'Als je niet kan lezen en je kan wel schrijven, dan kan je wel een brief schrijven maar die kun je zelf niet lezen.'

'Als je één letter vergeet, is het toch een brief. Als iemand anders het kan lezen.'

'Als je niet leert lezen, word je geen moeder, je wordt niet ouder, je gaat niet meer dood! Want je blijft een baby.'

'Iedereen leert een keer lezen op school.'

'Als er een land was waar kinderen niet leerden lezen zou alles mis gaan.'

'Ja, je zou de weg niet meer kunnen vinden omdat nergens meer borden staan.'
Reacties welkom!
Op basisschool Het Mozaiek staat filosoferen al jaren op het programma. http://www.mozaiekdelft.nl