Het Kan Verkeren

Net 29 kinderen op bezoek gehad bij De VAK. Met z'n allen gefilosofeerd over de veranderingen in de stad, en over het enorme Spoorzoneproject. Al die veranderingen in een stad, wat moet je daarvan denken? 'Alles moet wel veranderen, zo gaat het altijd en dat moet je niet tegenhouden.' Maar: 'wel opletten wat je wel of niet verandert, heel goed nadenken voor je er voor kiest.' Wat daar belangrijk bij is? Welke waarde iets heeft werd er gezegd. 'Of het erg mooi is, of belangrijk vanwege de geschiedenis, of omdat veiligheid voorop moet staan.' Een wijze groep. Van 9, 10 en 11 jaar. Genieten! Op school gaan ze nog een stapje verder, door hier gedichten over te schrijven. Genieten!

DWS

Vandaag een rondje Amsterdam gefietst. Drie scholen bezocht, of liever: drie 'teachers' van de Day a Week School (DWS). Een initiatief uit Groot-Brittannië dat hier succesvol wordt uitgevoerd. Een dag in de week komen kinderen van verschillende scholen bij elkaar om met hun teacher aan de slag te gaan met uitdagende lesstof. Mooi om te zien hoe het werkt, hoe deze kinderen hier helemaal in hun element zijn, samen! Filosoferen stond vandaag op het programma. In de eerste groep waar ik was begon de filosofiesessie met een verhaal van Toon Tellegen. Kreeft gaat op bezoek bij Muis, en laat hem een koffertje zien waarin allerlei soorten boosheid zitten. Uit de reacties hierop destilleerde de groep deze vraag: "Hebben alle emoties een eigen kleur?" 
De tweede groep die ik bezocht begonnen met het invullen van een werkblad,  'over 20 jaar'.  Een mooi verkennend onderzoeksgesprek volgde waarin identiteit, voorspellen en toekomst als belangrijke onderwerpen naar boven kwamen. Blijf je altijd wie je bent? Kun je nu al weten hoe je ergens over 20 jaar  over denkt? Het onderzoek wordt vervolgd. 's Middags, in de derde groep weer een fijn gesprek, deze keer begon het met de vraag: 'Waarom ben je bij de Day a Week School'? Met elkaar verkenden de kinderen het begrip uitdaging. Wanneer is iets een uitdaging? Hebben uitdagingen een grens? Uitdagingen raken in ieder geval nooit op, zei een van de kinderen. En daar sluit ik me graag bij aan.

Over Nut en Noodzaak van Filosoferen voor Vorming

Uitwisseling in groepen
onder leiding van Rob Bartels 

Vorming als centraal thema gisteren tijdens de Eerste studiedag Filosoferen aan de IJssel. Vorm je je zelf, of word je gevormd? Welke dilemma's ben je als gespreksleider wel eens tegen gekomen, en hoe ga je daarmee om? Ben je op zo'n moment bezig met vorming? 
Een bijzondere locatie met prachtig zicht op de IJssel en de brug, goed gezelschap en een fijn programma met veel afwisseling: het bespreken van stellingen, een lezing met co-referaat, onderzoek in groepen en plenaire uitwisseling. En alsof dat allemaal nog niet genoeg was ook nog de uitreiking van de Berrie Heesenprijs, voor een nieuw kansrijk sprankelend idee om Filosoferen met Kinderen gestalte te geven. 
Naast de zeer betrokken kern van 'oude rotten' waren er veel nieuwe enthousiaste deelnemers. In een zeer ontspannen sfeer was er alle tijd en gelegenheid om kennis te maken, met elkaar van gedachten te wisselen en te netwerken. Filosoferen met kinderen leeft! In het onderwijsveld en daarbuiten. Nieuwe ontwikkelingen en oude vragen waarin zowel volwassenen als kinderen opgaan; een betere combinatie op een studiedag is bijna niet denkbaar.

Filosoferen aan de IJssel werd georganiseerd door Centrum Kinderfilosofie Nederland
De Berrie Heesenprijs werd uitgereikt aan Fabiënne van Kempen voor haar idee 'Praatprikkels'

Verrassing

Hoeveel mensen ik heb geïnspireerd om te gaan filosoferen met kinderen? Geen idee, maar het zijn er in de loop der jaren wel heel wat. Hoe het hen  is vergaan, of ze wel of niet filosoferen met kinderen, daar ben ik altijd wel nieuwsgierig naar. Van een aantal weet ik het, omdat we op een of andere manier zijn gaan samenwerken, of als onze paden elkaar kruisen. Vaker weet ik het niet. Maar zo af en toe word ik opeens verrast. Zo ook vandaag! In de mailbox een update met een dankwoord van Lies Fris, die jaren geleden in Rotterdam bij mij een workshop filosoferen met kunst volgde. Het enthousiasme spatte van het scherm:   'ik vind het  waanzinnig hiermee bezig te zijn en te zien hoe kinderen en leerkrachten zichzelf verrassen en zich verwonderen over hun gedachten en over hoeveel ze al weten!' En tot mijn plezier stuurde ze ook een beeldregistratie mee. Kijk en geniet....
Dankjewel, Lies!

http://youtu.be/0721_VBqQWA

Allemaal bijzonder

Kinderboekenweek in Zoetermeer. Vanochtend op de Annie M.G. Schmidtschool in drie groepen gedichten voorgelezen uit Wij zijn bijzonder, misschien zijn wij een wonder. In groep 3/4 het gedicht De juf, over de juf uit groep vier, de juf met hoge hakken, die in de populier hangt. 'Dat is niet bijzonder, dat is raar! Want juffen doen dat meestal niet!' Echt waar? Hoezo dan, vertel eens? Is het raar om bijzonder te zijn? Of fijn? De kinderen maakten ook tekeningen: van iemand die iets bijzonders wil, maar het niet doet én van iemand die iets bijzonders wil en het ook doet. 

In groep 7/8 las ik het gedicht Nico voor. 'Het lijkt wel of niemand een persoon is...' het filosofiegesprek raakte aan veel aspecten van bijzonder zijn. 'Kinderen die een schedel vinden uit de Romeinse tijd zijn bijzonder op het moment dat ze hem vinden, maar als het nieuwtje eraf is zijn zij niet meer bijzonder. Maar die schedel, die blijft bijzonder.' Dat bracht ons bij de gedachte dat wij wat we nu doen niet bijzonder vinden, maar dat mensen die daar over een eeuw of twee resten van vinden het héél bijzonder vinden.  

De kinderen in groep 5/6 luisterden met veel plezier naar het gedicht over De leeuw die krullen wou.  'Het is wel heel bijzonder dat mensen snappen wat die leeuw wil, want mensen kunnen helemaal niet weten wat dieren denken'. 

Een eerste kennismaking met het filosoferen daar in Zoetermeer aan de Nesciohove - en meteen raak. Het bedankmailtje dat ik 's middag kreeg van de contactpersoon op school, dat vond ik bijzonder: 'het was ontzettend gaaf! ik heb veel positieve feedback gekregen van de leerkrachten en de kids en daar gaat het natuurlijk om!

En zo is het maar net. 

  

In de wolken

Pabo INholland in Den Haag organiseerde gisteren een Kinderboekendag met workshops, een lezing en een voorleesbattle. De lezing door Koos Meinderts was boeiend, wat een bijzondere boeken schreef en schrijft hij. Iedere tekst is raak. De Vuurtoren bijvoorbeeld, Verdriet is drie sokken en niet te versmaden: de Ballade van de Dood. 
Meinderts hield een warm pleidooi om kinderen naast allerlei fijne hapklare boeken ook kennis te laten maken met boeken die meer diepgang hebben en daar sta ik helemaal achter. 
Tijdens de twee workshops die ik mocht geven gebruikte ik een van de boeken die hij schreef: De man in de wolken. Paste prima bij het jaarthema van de Kinderboekenweek, Hallo Wereld. Maar ja, zeg nu eerlijk, wat past daarin niet...? Enfin. 
Op YouTube staan prachtige animaties van het boek. Ik liet er een zien waarbij Harrie Jekkers de tekst zingt. De man in de wolken zit werkelijk boordevol thema's om over te filosoferen: schoonheid, vriendschap, kunst, geluk, het maken van keuzes, angst, eenzaamheid, het begin van de wereld, te veel om op te noemen. Tijdens de twee workshops reageerden de studenten op de vraag wat ze bijzonder vonden, en uit die reacties kozen er een om verder op door te gaan. Het ene gesprek ging over de vraag 'kun je geluk delen?' het andere over de vraag of je verplicht kan genieten. Mooi om te ervaren hoe ze er op in gingen. En nu maar hopen dat de vonk is overgeslagen! Kijk hier voor het YouTubefilmpje: De man in de wolken

Vliegend

Vandaag stond opnieuw Filosoferen met kunst op het menu. Ideaal: zomer, vijfentwintig graden, de beeldentuin van het Kröller Müller Museum lokte! Een keuze werd door de deelnemers aan de workshop - leerkrachten uit Ede -  snel gemaakt. Niet de prachtige werken van Jan Fabre, maar Vliegend, een beeld van Wessel Couzijn in het Rietveld Paviljoen. Een beeld waar een van hen langs was gelopen zonder het echt te zien. Dat was na het filosofiegesprek wel anders...

De eerste brainstorm: wat is het eigenlijk? Een dier, een mens, een vliegtuigpropeller, of misschien een 'helikoptertje', zo'n vliegend zaaddoosje van een esdoorn? Of is het beweging? Een kogel, een spies, een staak? Vragen en ideeën genoeg. Vooral de titel riep veel op. Waarom juist deze titel, Vliegend? Past die er bij? Zegt de titel iets over het beeld, of is hij eigenlijk overbodig?

Nee, dachten sommigen; want door de titel ga je beter kijken, je gaat zoeken. Maar tegelijk zet het je denken ook in een bepaalde richting. Heb je de titel eenmaal gelezen, dan kan je er bijna niets anders meer van maken.  Maar weghalen zo’n titel? ‘Nee, want de kunstenaar heeft met die titel iets toegevoegd. Dat heeft ook een bepaalde waarde.'                                                                               

En wat is de waarde van filosoferen met kunst?

' Als je alles accepteert, wat iemand ook zegt, dan ontstaat er ruimte voor de eigen gedachten over het kunstwerk'

'Ik krijg meteen zin om dit uit te proberen met de kinderen'

'Door te filosoferen komt het 'eigene' van kinderen naar voren'

'Je krijgt hierdoor een beetje een kijkje in hun hoofd'

'Een mooie manier om de kinderen in een veilige sfeer te brengen, waarin ze zich naar elkaar uiten'

Meer weten? Kijk dan op de website van het museum: www.kmm.nl