LERAAR 24 kinderfilosofie

Kinderfilosofie bij Leraar 24: kinderen filosoferen op basisschool ICARUS, dit YouTubefilmpje spreekt voor zich!

En die opdracht over meningen: die komt uit het boek Filosoferen doe je zo!
Uitgeverij Damon

Op het tweede gezicht

Vrijdag de 13e. Vandaag mag ik met vijftien enthousiaste deelnemers aan de slag in het Museum voor Moderne Kunsten in Arnhem. Na de introductie van het filosoferen gaan ze in kleine groepjes het museum in. Ik ben er voor het eerst, in het MMKA, de meeste deelnemers zeker niet. Veel van hen leiden hier bezoekers rond. De installatie All Together van de Armeense kunstenaar Karen Sargsyan intrigeert. Aantrekkelijk om met kinderen te bespreken? Vrolijkheid stralen ze uit, zijn uit papier geknipte figuren. Er is een draaimolen die echt draait, een gedekte tafel en een figuur met een kleurige verfkwast bij een schildersezel. Er klinkt vrolijke muziek op de achtergrond en er is veel te zien. Alles fijntjes geknipt en dat roept associaties op. Want wie maakte er nooit knutselwerken op school, poppen van wc-rollen, met geknipte en gekrulde wimpers en van die beweeglijke muizentraparmen en benen. Deze poppen zijn veel groter, en anders, maar toch. Hee, draait die draaimolen nu de andere kant op, of ...? De muziek klinkt ook anders, droeviger. Nu pas valt op dat er ook figuren zijn die ledematen missen, een hand, er ligt een hoofd op de grond en de witte schaal op de eettafel is gevuld met iets bloedroods. Is het eigenlijk allemaal wel zo vrolijk?
De cursisten werken in het auditorium hun opdrachten verder uit. In de middag testen en bespreken we die ter plekke, bij de kunstwerken. Er zijn heel wat vragen bedacht die je beter naar een kunstwerk laten kijken, kernachtige vragen waarmee je ook een filosofisch gesprek kunt openen. Bij All together een vraag waarmee je zowel kinderen als volwassenen kunt triggeren: Is dit nu een feest, of een slachtpartij?
Gezien in: Museum voor Moderne Kunsten, Arnhem

Tienplus

Een hond met eigen ideeën, een baas met andere en een kleine helling bij een sloot. Spannende combinatie? Vorige week wel.
Storyboard: hond loopt naar stinkende sloot. Baas roept hond. Hond loopt door. Stopt neus en voorpoten in baggersloot. Baas sommeert hond en zet dat kracht bij met stap in richting van hond. Hond loopt verder naar sloot. Baas glijdt uit, kukelt bijna zelf in sloot. Anticlimax: baas op stoel, voet in verband, vervelend enkelprobleem. Was het een tekenfilm geweest, had ik er misschien om kunnen lachen. Nu zijn de afspraken buiten de deur verzet of afgezegd. De laptop is geduldig. Als troost gebeuren er ook weer mooie dingen. Een studente van de Hogeschool Iselinge in Doetinchem heeft poëzie en filosoferen met kinderen als stageopdracht gekozen voor haar minor jeugdliteratuur. Ze werkt met kinderen in groep 1, 2 en 3. Beleefd vraagt ze of ze mij haar ideeën mag sturen, en of ik, als ik tijd heb, daar eens naar wil kijken. Het enthousiasme straalt van haar lesopzetten, ik geniet van de speelse gedichten die ze kiest. Ze reflecteert op mijn feedback, stelt goede gerichte vragen over haar opzet. Koppelt terug hoe de lessen zijn verlopen, reflecteert opnieuw... We maken een afspraak: binnenkort komt ze een keer naar Delft om bij mij bij het filosoferen in mijn groepen te kijken. Van harte welkom Karin. Een tienplus heb je van mij al verdiend.

Wie schrijft, blijft, wie kan lezen, hoort erbij

'Hebban olla uogala nestas bigunnen hinase hic enda thu': de alleroudste ons bekende tekst in het Nederlands.

Op dit moment moet ik beroepsmatig veel schrijfwerk verrichten: gedichten, mini-essays, korte teksten, verslagen. Dus schrijf ik wat minder op het blog. Tsja. En waarover schrijf je dan op je blog? Over schrijven! Wat betekent schrijven voor mensen? Meestal dat er ook gelezen wordt.

Over lezen en schrijven filosofeerde ik met een klein groepje kleuters op het Mozaïek. Nog niet alle kinderen in de groep kunnen lezen. Zelf weet ik helemaal niet meer hoe het was om niet te kunnen lezen. De verschillen in de groep verrijken het gesprek; ook de kinderen die nu al lezen weten bijna niet meer hoe het was om niet-lezer te zijn! Een heleboel uitspraken uit het gesprek zetten aan het denken:
'Op school leer je meteen je naam schrijven. Om hem op je tekening te kunnen zetten.'

'Als je niet kan lezen en je kan wel schrijven, dan kan je wel een brief schrijven maar die kun je zelf niet lezen.'

'Als je één letter vergeet, is het toch een brief. Als iemand anders het kan lezen.'

'Als je niet leert lezen, word je geen moeder, je wordt niet ouder, je gaat niet meer dood! Want je blijft een baby.'

'Iedereen leert een keer lezen op school.'

'Als er een land was waar kinderen niet leerden lezen zou alles mis gaan.'

'Ja, je zou de weg niet meer kunnen vinden omdat nergens meer borden staan.'
Reacties welkom!
Op basisschool Het Mozaiek staat filosoferen al jaren op het programma. http://www.mozaiekdelft.nl

Stel dat er een knop op zit

Eén beeld, twaalf deelnemers, drie gesprekken. Vandaag werd er opnieuw hard gewerkt op de Hoge Veluwe. Na de weer zeer gastvrije ontvangst in restaurant de Koperen Kop wandelden de cursisten naar de beeldentuin. Een opdracht bij Joris met de draak (Willem Reijers, 1941) was de aanzet voor drie boeiende gesprekken over het beeld. Tijdens de drie eerdere studiedagen die Eduart in samenwerking met het Kröller Müller Museum en Groot Denkraam organiseerde was er over dit beeld nog niet veel gezegd. Op een of andere manier leek het aan de aandacht te ontsnappen. Daar kwam vandaag verandering in! Het eerste gesprek begon met een gedachtenexperiment: als er een knop op dit beeld zou zitten, en je drukt daarop ...? Het tweede gesprek begon met de vraag of abstract en figuratief hetzelfde kan zijn en in het derde gesprek werden eigen ervaringen gebruikt om de zeggingskracht van dit beeld te onderzoeken. Drie verrassende gesprekken, bij uitstek voorbeelden van de uitspraak van Cornelis Verhoeven: Filosofie is hetzelfde anders leren zien.

Maak het verschil

Wat kun je doen als een groep af wil zien van deelname aan een project? Navragen, overleggen en aanpassen. En als je daar echt voor gaat, is de beloning groot!

Trouwe bloglezers hebben allang ontdekt dat het project Ik mis je zo me na aan het hart ligt. Deze week gaf de directie van de Shri Saraswatischool, een Hindoeïstische basisschool in deelgemeente Delfshaven aan dat er in verband met de geloofsovertuiging problemen waren gerezen met ouders over het bezoek aan de Zuiderbegraafplaats. In overleg met projectleider Yvonne van der Haven van de SKVR werd besloten Ik mis je zo in aangepaste vorm op school te presenteren. Met foto's die eerder tijdens het project gemaakt waren leidde ik de kinderen rond op de begraafplaats en door het project. Ze luisterden ademloos, en net als tijdens de 'echte' rondleiding luisterden ze daarna naar de verhalen van de vertellers. Die waren alle trappen (en dat waren er heel wat!) naar boven geklommen om hun verhalen in groep 7 en 8 te vertellen. Daarna verrassende uitwisselingen over de rituelen rond begraven en cremeren met groep 7, prachtige filosofische gesprekken met veel diepgang in groep 8 en groep 7, de directeur die vertelde dat groep 8 ook stukjes in de schoolkrant zal schrijven over dit project... waar een wil is, is een weg. En dat maakt alle verschil.

Snoep

Afgelopen donderdag mocht ik opnieuw aan het werk in de beeldentuin van het Kröller Müller Museum. Een prachtig nazomerse dag. Genieten van kunst in de natuur, het kan bijna niet mooier...
Twintig cursisten gingen op zoek naar de rijkdom aan kwesties bij de beelden. Ze leerden goede vragen bedenken om daarover een filosofisch gesprek te beginnen. Altijd weer een cadeautje om de verrassende 'gedachte-experiment vragen' te horen. Bij het thema materiaal bijvoorbeeld, waar je bij een bronzen beeld vraagt: stel dat dit beeld van snoep was gemaakt? Voor kinderen een heel aantrekkelijk idee, zo krijg je ze mee, en als je daarna een aantal andere materialen noemt en vraagt wat het verschil is, dan zit je zomaar opeens middenin een onderzoek over het gebruik van materiaal. De deelnemers proefden zelf aan een filosofisch gesprek naar aanleiding van de vraag of een man een vrouw kan zijn ... Hoe je een filosofisch gesprek verdiept en hoe je doorvraagt komt volgende week aan bod in een vervolgdag met een gesprektraining.

Organisatie: EDU-ART www.edu-art.eu, Rose Figdor

Kröller Müller Museum: www.kmm.nl, Herman Tibosch

Groot Denkraam www.grootdenkraam.nl, Marja van Rossum