Themawerk filosoferen

Het leuke van werken met een leerkrachtenteam dat je al lang kent, is dat je de mensen al lang kent. En dat je weet wat ze in huis hebben. Soms weet je dat als regelmatig invliegende coach zelfs beter dan zijzelf. Niks nieuws, zwemmend in een vissenkom ziet een goudvis ook niet altijd wat er allemaal te zien is. Maar daar heb je dus een coach voor…

Vandaag was ik weer te gast op basisschool Icarus om een studiemiddag filosoferen te verzorgen. Filosoferen met kinderen is een substantieel onderdeel van het onderwijs op deze Heemsteedse basisschool. De 'gewone' kneepjes van het vak: startvragen, doorvragen, op zoek naar verdieping in een gesprek, die kennen ze daar al lang. Vandaag liet ik hen kennismaken met het fenomeen themawerk. Op basisschool het Mozaïek in Delft gebruik ik deze manier van werken al een tijdje. Tien weken lang werkt een groep rond een veelomvattend thema. In die periode geven de kinderen ook alles wat er verzameld is aan ideeën en gedachten concreet vorm. In een spel, een boek of in een panorama. Daarmee kunnen ze ouders of andere kinderen uitnodigen om mee te denken, of er op zijn minst van mee te genieten. Deze aanpak is in Delft een doorslaand succes. Na een korte introductie werkte men op de Icarus in kleine groepjes aan stappenplannen voor denkspelen, filosofieboeken en een panorama - van papier, klei of misschien wel digitaal…

Het leuke van werken met een team dat je al lang kent is ook dat je weet dat je er weer komt. En hen van feedback mag voorzien. Maar ook van complimenten! Dik verdiend, mensen van de Icarus. Er staan de kinderen wederom mooie dingen te wachten tijdens het filosoferen op jullie school!

Meer weten? Stuur een mailtje naar marja@grootdenkraam.nl

Lof

Wat is belangrijk in mijn werkkamer? Een bureau met goed passende stoel, voldoende (boeken)kasten met naslagwerken, handige tijdschriftencassettes, mijn laptop, muismat en muis, printer, papier in vele kleuren en modellen, een papiersnijder, een inbindmachine en een bijna eindeloze rij aan attributen als pennen, potloden, gummen, puntenslijper, paperclips, plakband, stiften, nietjes, nietmachine, ontnieter - met vleugeltjes en scherpgetande kaken - … en: misschien wel het allerbelangrijkste, mijn perforator. Want wat zou ik zijn zonder… een gatenloos mens met stapels documenten die nergens een plek vinden dan, ja, op een stapel. Ik moet er niet aan denken, oeverloos, eindeloos zoeken, een chaos aan uitwaaierende vellen, en stel je voor dat de telefoon gaat en ik heb iets nodig …

Tijdens een van mijn eerste baantjes, een kantoorbaantje, leerde ik de werking van dat apparaat perfect doorgronden. Mijn taak daar was voornamelijk het ordenen en archiveren van vele boekhoudkundige stukken. Kennelijk haakten mijn toenmalige leidinggevenden (de cheffin en de sous-chef) meer naar het Frans dan naar het Engels, want de telmachine was er calculateur en de papierversnipperaar déchiqueteuse. Vreemd genoeg heette de perforator er niet perforatrice, maar gatelateur. Gatelateuren waren daar in meerdere uitvoeringen: met twee, vier en drieëntwintig gaten.

Met twee en vier gaten, die heb ik hier ook. Ik ben wat minder van de ringband. Maar ik moet bekennen dat het onvolprezen instrument hier ook nog steeds gatelateur heet . Vandaag mag hij een keer extra in het zonnetje. Lof voor de perforator: voer voor psychologen?

Over sprookjes en tekeningen

Op een zachte reuzenpoef in een knusse ruimte luisterde ik ademloos naar een van mijn lievelingssprookjes. Heerlijk om weer eens voorgelezen te worden!

Daarna ging ik natuurlijk net als de andere deelnemers aan de dagworkshop aan het werk. 'Teken maar een moment uit het verhaal: het moment dat je opviel, of raakte.' Lang geleden dat ik op mijn knieën zat met een groot vel papier voor me en dozen vol kleurkrijt, waskrijt, pastelkrijt, potloden…. Onder mijn handen verscheen een grote glanzende kikker. Langzaam klom hij de trap van het paleis op. Splasj, splasj. Een bruin modderspoor bleef achter op de glanzende marmeren treden. Bovenaan de trap was een enorme eikenhouten deur, met een gouden deurknop…

Bij het bespreken bleek ieder detail in de tekening te duiden vanuit symboliek. En tot mijn verrassing waren alle details samen parallel aan iets dat mij erg bezighoudt: de contouren van een verandering in mijn omgeving, die zich steeds duidelijker beginnen af te tekenen.

En dat was nog niet alles. Bleef ik tijdens het tekenen van een volgende opdracht nog even denken: wat ga ik tekenen, hoe, en waarom, daarna ging het korte verhaal dat ik er over moest schrijven met mij aan de haal. De woorden tuimelden achter elkaar uit mijn pen en binnen no-time stond er een sprookjesachtig verhaal op papier. Ook dat stond bol van symboliek. Met hart en hoofd vol kwam ik ’s avonds thuis. Dankjewel Heleen! Deze werkwijze past bij mij, en bij mijn werk, ik ga er zeker gebruik van maken…

Sprookjes, de symbolische werking: een workshop van Heleen Hoezen. Warm aanbevolen voor wie op een andere manier naar kinderen wil kijken, of er op een andere manier mee wil communiceren. En niet alleen voor wie van tekenen en van sprookjes houdt!

Meer weten? Kijk op www.hhkindertherapie.nl

Tekening (fragment): Marja van Rossum

Vroeg opgestaan

Omdat zijn pootjes maar een fractie zijn van mijn benen, wandelt mijn hond dan eigenlijk veel verder dan ik? We liepen op deze stille zondagochtend samen ongeveer dezelfde route. Want zelfs aan de riem maakt hondmans toch wel wat omzwervingen die ik niet maak, en andersom. We hadden het erg naar ons zin. Althans, dat denk ik. Want strikt genomen weet ik niet wat mijn hond denkt. Gemeten aan het ontspannen wandelgedrag en de al even ontspannen zwiepende staart en zacht verende oortjes, ga ik er van uit dat we het allebei goed hadden.

Bij wandelingen als deze staat ook de filosoof in mij vroeg op. Ik mijmer wat in het cadans van de wandelschoenen en er ontstaan allerlei vragen, en soms dienen zich ook opeens ideeën aan.

Achter menig raam langs de Van Foreestweg zag ik ze weer: de vazen, de bloempotten, lantarentjes, stenen poezen, houten bollen, kunstig gedraaide en / of geverfde takken, beelden, allerlei veelal in tweevoud in vensterbanken opgestelde tierelantaria. Vanwege ‘halloween’ nu ook pompoenen met gestickerde oogjes en een wrede glimlach, spookjes in lampionvorm en heksenmutsen. Er wordt wat aangeschaft: kijk! wij doen mee, we horen erbij! En ook al mieteren we straks het hele zaakje zonder enige wroeging in de KLIKO: geen punt: is dat tenslotte toch geen bijdrage aan de groei van de economie…?

Waarschuwing: desgewenst kan je nu stoppen met lezen, want hierna gaat het alleen nog maar over een zomaar ontstane, (on)zinnige gedachte... Stevig doorstappend dacht ik – en niet voor het eerst – na over ons economiedenken en over het feit dat economische groei almaar gestimuleerd dient te worden om toch maar een enigszins gelukkig leven te leiden. Zou dat niet anders kunnen? De overheid zweert nu bij een Kenniseconomie, maar is dat wezenlijk anders? Want die lijkt toch ook en vooral bedoeld om de economische groei gezond te houden? En opeens dacht ik: kunnen we geen Zorgeconomie bedenken? Als we al die uitgaven voor die spookjeslampions, vleermuispakken en pompoensjablonen, evenals voor paastakken, kerstballen en lichtslangen in kerstman-in-slee-met rendier-vorm, en alle oeverloze gezellige moderne huis-en-tuin-decoraties (in tweevoud) nou eens besteedden aan de aanschaf van goede zorg? Dan zouden de zorgverleners, die op de werkvloer wel te verstaan - beter betaald kunnen worden. Of gaat het daar juist niet om? Lastig hoor, dat economie = geldperspectief loslaten. Zouden zij in plaats daarvan misschien weer trots kunnen zijn op hun beroep, bijvoorbeeld omdat ze het eindelijk weer naar tevredenheid kunnen uitvoeren? In een zorgeconomie kunnen mensen hun geluk en voldoening halen uit het samenleven, in plaats van uit tentoonstellen. En … Ach, maar dit hoef ik toch allemaal niet in mijn eentje te bedenken? Wie denkt er mee?

foto: gevonden op www.coverart.nl

Hijgend maar happy

www.youtube.com/watch?v=TEBpKo80V-E

Niet eerder was ik een boom…. maar afgelopen zondag wel!

Want op 2 oktober 2011 togen mijnlief en ik weer naar De VAK - centrum voor de kunsten in Delft. Deze keer voor de opname van een lipdub. Wat onwennig begon het in de Binnenhof met het oefenen van de eindzang. Een beetje roestig eerst, maar na het opwarmen van de stembanden voelde het al een stuk beter.

Vervolgens gingen alle deelnemers razendsnel in teams uiteen. Wij speelden /werkten ons in het zweet in de dansstudio. Geen kunst trouwens; op een zomerse zolder, met pakweg twintig kinderen en volwassenen onder een heel groot blauw doek. Na wat oefenen en een paar keer droogdraaien ging het 'voor het echie' - ingespannen wachten: was dat ons deel van de song? Ja, ja, ja, JA : don't stop me don't stop me don't stop me o no no --- JA en rennen ----- rennen met dat doek - pas op de cameraman, hup omdraaien en klaarstaan op je plek in de gang voor de volgende act pffft en voorbij was 't alweer, snel, snel alle trappen af voor de eindsong in de Binnenhof, de ballonnen lagen al klaar, I don't want to stop at all….

CHAPEAU voor de inzet, organisatie en de bezieling van de VAKmensen en iedereen die hieraan meedeed! Want zoals een jongen van ik schat een jaar of negen aan het eind verzuchtte: zoiets maak je maar één keer in je leven mee....

Tot voor kort had ik er nog nooit van gehoord, de lipdub, en nu al beroemd: kijk , geniet, en stuur door: mijn seconds of fame zijn te zien vanaf 2.12 en de highlite op 2.30 – 2.33…

Mooi: De Delftse Dag van het Schrijven

Tien september was het zo ver. Wat bedoeld was als wervingsmoment van de VAK (centrum voor de kunsten) was uitgegroeid tot volwassenen evenement: De Delftse Dag van het Schrijven. Een dag met bijzondere mensen, vol bijzondere momenten, zoveel dat ik niet weet hoe en waar er over te beginnen. In een verslag? Een gedicht? Een waar verhaal? Inspiratiebronnen te over – een enorme hoos van woorden zou hier ontstaan, als ik die allemaal zou aanboren.

Een impressie dan maar, van enkele helemaal-raakmomenten:

• tien mensen tijdens mijn proefles schrijven over hun ‘Aankomst op de VAK’. Plezier en verrassing tijdens het voorleesrondje over de diversiteit in hun 'ware verhalen'
• de eerste tonen van het pianospel van Mark Kloeg, die zich mengen met het licht in de Binnenhof en de tekst van Jelmer van Lenteren
• de ontspannen wijze waarop Nico Jouwe in gesprek gaat met de schrijvers, het vrijuit delen van de liefde voor het schrijven of de hobbels op het schrijverspad
• het jongetje, de rookworst en het ‘tiketje’ in het radioverhaal van Ester Perquin
• Benny Lindelaufs lied over de Maas, en zijn voordracht uit de Hemel van Heivisj. Toen ik dat boek las bleef thuis alles al liggen, maar van het voorlezen van Benny kan ik helemaal geen genoeg krijgen. Volgend jaar een dag waarin hij het hele boek voorleest?
• zes tafels, zes schrijvers, zes gangen, zesendertig gasten, schrijven met mes en vork; tijdens een heerlijke maaltijd minstens zes onvergetelijke gesprekken. Over verhalen vertellen en vertellers, over waarheid, werkelijkheid , over eerlijk zijn en onstoer, over geloofwaardigheid, gedrevenheid en inspiratie, en over je rechterhersenhelft die soms beter niet kan weten wat de linker doet, of andersom.
• mijn gevoel van nu: stoppen is bijna onmogelijk, zoveel moois... Mooi, meestal een hol woord. Maar nu even niet.

De VAK, centrum voor de kunsten in Delft. Klik hier voor het cursusaanbod schrijven.

Veel meer dan alleen een begin

In een uitverkochte zaal in het Haags Filmhuis zag ik deze week de documentaire Ce n'est qu'un début - Just a beginning. Deze Franse documentaire schetst een beeld van de kleuterklas van juf Pascaline, waar wekelijks filosofie op het programma staat.

Kunnen kleuters filosoferen? Een veelgehoorde vraag. Het antwoord is ja, en deze film bevestigt dat: als je goed kijkt en luistert! Want veel vaker zijn het de volwassenen die het niet kunnen, durven herkennen, niet willen geloven of accepteren dat zulke jonge kinderen hiertoe in staat zijn. Ook deze avond, in de bioscoopzaal klonk soms dat ongelovig lachen, alsof het ging om een mega-uitzending van het verschrikkelijke kinderen kleinhoudende en oudersplezierende ‘praatjesmakers’. Filosoferen en humor gaan prima samen, er wordt vaak en veel bij gelachen: maar nooit om de manier waarop een kind iets zegt, of omdat het ‘wijs’ klinkt, waarmee eigenwijs of te wijs bedoeld wordt…. !

De mensen achter deze film zijn dan ook niet de minste op gebied van de kinderfilosofie. Duidelijk is dat enkele van hen verantwoordelijk zijn voor de rubriek Les p’tits philosophes in Franse kindertijdschrift Pomme d’ Api.* De werkwijze in deze Ateliers philosophiques komt er globaal op neer dat de kinderen eerst een grote filosofische vraag krijgen voorgelegd, waarop ze vrijuit brainstormen. Juf Pascaline volgt daarna de opmerkingen van de kinderen, en vraagt door, ze stimuleert hen om samen na te denken en door te denken op elkaars antwoorden. In het begin blijkt dat best lastig en vooral onwennig. Het valt daarom zelfs weleens helemaal stil. Maar gaandeweg gaat het soepeler. De kleuters proberen vol enthousiasme antwoorden te vinden op die grote vragen. Wat is dat: liefde, macht, dood, een baas? Wat is intelligent? Ze delen hun gedachten, en verhelderen ze met voorbeelden uit hun eigen leefomgeving. Daarbij komt ook de Nutella uit de koelkast ter sprake. En ja, soms hoor je de ideeën van ouders in de woorden van de kinderen doorklinken. Maar gaandeweg zoeken ze hun eigen pad.

Alle respect voor juf Pascaline en voor deze kinderen die met elkaar filosoferen, het leren met vallen en opstaan - voor het oog en oor van de camera. Een film om van te houden.

*Deze pagina’s zijn in Nederland in bewerkte vorm verschenen in het tijdschrift POMPOEN.

Wie meer wil weten over de achtergronden : http://www.cenestquundebut.com/

De Nederlandse trailer is te zien op Youtube:http://www.youtube.com/watch?v=RmOfWwSif2o

FOTO http://en.unifrance.org/movie/31286/just-a-beginning/photographs#7